و تصوفى ، كه اوفيت‌ها « 1 » و ناسن‌ها « 2 » و الكزائيت‌ها « 3 » آورده‌اند ، نمونه از فرق گوناگون گنوستيكى مىباشد ، كه در رسوم مذهبى و عقايد با هم اختلاف دارند « 4 » ، ولى معذلك با وجود اين اختلافات يك جريان فكرى مشتركى در كليه آنها مستتر است . نخست بايد « ثنويت » را مورد بحث قرار داد . ولى فرق است ميان ثنويت

--> ( 1 ) - Ophite ( 2 ) - Naassene ( 3 ) - Elchesaite در روز ، ظهور عيسويت از آيين گنوستيكى A , Drews , Die Enstehung des Christentums aus dem Gnostizismus , Jena 1924 . ليزه گانگ ، مذهب گنوستيكى . H . Leisegang , Die Gnosis , Leipzig 1924 . فون وزن دنك ، انسان اول و روح بنابر عقيده ايرانيان ، ص 111 و بعد O . G . von Wesendonk , Jrmensch und Seele in der iranischen - Uber lieferung , Hannover 1924 . دوفاى ، گنوستيكها و مذهبشان ، چاپ دوم ، پاريس 1925 E . de Faye , Gnostiques . etgnosticisme . مقاله شدر در مجله موسوم به « زمان باستان » Die Antike ، ج 4 ، ص 265 - 226 . همچنين ر ك بمطالعات هارناك Harnack راجع بمذهب مرقيون . ( 4 ) - در باب « ابن ديصان » ، كه در مشرق زمين داراى شهرت خاصى است ر ك به منابع ذيل : مقالات فون وزن دنك تحت عنوان « ابن ديصان و مانى » Bardesanes und در Acta Orientalia Mani ، ج 10 ، ص 336 و ما بعد مقاله شدر تحت عنوان ابن ديصان الرهايى در روايات كليساى يونانى و سريانى Bardesanes von Edessa in der Ueberlieferung der griechischen und der syrischen Kirche . در مجله تاريخ كليسا Zeitschr . f . Kirchengesch . سال 1932 ، ص 21 و بعد .